Verslag: Laaggeletterdheid, toen & nu

 

Veel méér dan mooie woorden
Wie oog heeft voor de geschiedenis kan veel leren over de toekomst! Ja Leren. Wat weer essentieel is voor het voorkómen en beteugelen van laaggeletterdheid. Wat is laaggeletterdheid precies, wat was het en wat zal het zijn? Het was het thema van het tweede leminar in de reeks van acht die Lost Lemon en de NVSI organiseren over belangrijke sociaal-maatschappelijke kwesties. Was ook dit leminar een succes? De lovende reacties spreken voor zich: “Inspirerend”, “Ik heb genoten” en “Leuk en anders dan de seminars/bijeenkomsten die ik verder heb bijgewoond over dit onderwerp.”

De bieb: inzicht in het dagelijks leven van laaggeletterden

Als locatie was gekozen voor bibliotheek Zuid-Kennemerland in hartje Haarlem. Een prachtig historisch gebouw en een plek waar niet alleen boeken worden uitgeleend. Directeur Roxane van Acker en Adviseur taalvaardigheid Floor Banning vertelden over het scala aan activiteiten die ze ontplooien rond taalvaardigheid, zoals een taalspreekuur en bijeenkomsten waar mensen in groepsverband kunnen oefenen. Ook heeft deze bibliotheek een podcast gemaakt, die inzicht geeft in het dagelijks leven van laaggeletterden. 

Bestrijding van laaggeletterdheid door de jaren heen
Onderwijskundig adviseur Wim Matthijsse, sinds eind jaren ’70 betrokken bij alfabetisering, nam de aanwezigen mee op een vogelvlucht over de ontwikkelingen in de loop der jaren. Veertig jaar geleden pas werd er écht werk gemaakt van het bestrijden van laaggeletterdheid bij volwassenen. Toen kwam het initiatief vooral van vrijwilligers uit de linkse hoek, die de schuld bij het falende onderwijssysteem legden. Ook kwam er mondjesmaat geld beschikbaar. Toch duurde het nog tien jaar voordat er vanuit de overheid serieus aandacht kwam voor laaggeletterdheid. Sindsdien zijn diverse initiatieven ontplooid en wisselende methoden ingezet, variërend van differentiatie en schaalvergroting tot marktwerking. Toch is het aantal laaggeletterden toegenomen, van naar schatting 140.000 tot 500.000 in 1978 tot 1.7 miljoen in 2016! Ook blijkt het moeilijk deze groep te bereiken. En – zoals vaak – blijken de beschikbare budgetten bij lange na niet toereikend.

Hoe zit het met de kwaliteit van het onderwijs en van de docenten?
In het verhaal van Mieke de Haan, oud-beleidsadviseur van de MBO Raad, lag de focus op de docent. Hoe zit het met de kwaliteit, wat is er veranderd sinds het onderwijs aan laaggeletterden naar de vrije markt is overgeheveld? Aan welke eisen moeten docenten voldoen, over welke competenties moeten ze beschikken? En wat is nou eigenlijk kwalitatief goed onderwijs?

Van agenderen naar bestrijden
Bas van Luxemburg, partner Lost Lemon, interviewde taalregisseur Lucie Bosma van de Stichting Lezen & Schrijven. Zij beschreef hoe de taak van de stichting is opgeschoven van ‘agenderen van het probleem’ naar bestrijding van laaggeletterdheid en het ontwikkelen van lesmateriaal. Bosma kondigde aan dat de Stichting volgend jaar van start gaat met onderzoek naar hoe je laaggeletterden bereikt en naar welke aanpak het beste werkt.

Verschillende persona’s vragen om een verschillende aanpak
Zoals dé Nederlander niet bestaat, is er ook geen sprake van dé laaggeletterde. Jasper Muskiet, onderzoeker bij Lemon Lab, vertelde over de vijf persona’s die Lost Lemon samen met service design bureau Muzus heeft ontwikkeld. Deze persona’s, met beperkte basisvaardigheden, zijn ingedeeld op basis van hun houding rondom hun eigen vaardigheden en tegenover de maatschappij. Elk van hen vraagt om een andere benadering.

En laaggeletterden, hoe denken zij er nu over?
En toen werd het een interactieve middag. Acteurs speelden twee verschillende situaties van een gesprek met een laaggeletterde. De zaal werd uitgenodigd te onderbreken en instructies te geven aan de acteur die met de laaggeletterde in gesprek was. Die uitnodiging was niet aan dovemansoren gericht. De reacties na afloop logen er ook niet om: “Zien hoe laaggeletterden kunnen reageren in een gesprek en horen hoe je dat gesprek kunt sturen, ik zal dat zeker toepassen in mijn werk en doorgeven aan collega’s.” En: “Deze voorbeelden uit de praktijk dwingen je om echt te doén in plaats van te blijven hangen in mooie woorden.” Bij dat laatste sluiten wij ons natuurlijk van harte aan.

 

Dank aan onze gasten en sprekers die deze middag tot een inspirerend, succesvol leminar hebben gemaakt.

Wilt u meer weten over de seminars die nog op de rol staan? Neem dan contact met ons op via communicatie@lostlemon.nl

U bent hier